Dhollywood Talkies

ચોકના પરંપરાગત ગરબાથી ફિલ્મી પડદા સુધી, બદલાતા સમય સાથે ગરબાએ પણ બદલી પોતાની ભૂમિકા જૂના સમયનો ગરબો મુખ્યત્વે વાર્તાનો ભાગ હતો, જ્યારે નવા સમયનો ગરબો ઘણી વાર ફિલ્મનો આકર્ષણબિંદુ બની ગયો. પહેલાં ગરબામાં પાત્રો પોતાની લાગણી વ્યક્ત કરતા હતા; હવે ગરબો ટ્રેલર, ટીઝર, મ્યુઝિક વીડિયો અને સોશિયલ મીડિયા પ્રમોશન માટે પણ ઉપયોગી બન્યો છે. આ પરિવર્તન માત્ર ગરબામાં નથી આવ્યું. ગુજરાતી સિનેમાએ પોતે પણ 2000ના દાયકાના અંત પછી અને ખાસ કરીને 2010 પછી મોટું પરિવર્તન જોયું. લાંબા સમય સુધી ગ્રામ્ય પ્રેક્ષકોને ધ્યાનમાં રાખીને બનતી ફિલ્મોની સાથે શહેર, સંબંધો, યુવાનો, શિક્ષણ, રોજગાર, સ્ત્રી-પુરુષ સંબંધો, સામાજિક પ્રશ્નો અને આધુનિક જીવન જેવા વિષયો પડદા પર આવવા લાગ્યા. ગુજરાતી સિનેમાએ નવા પ્રકારના દર્શક સાથે સંવાદ શરૂ કર્યો. આ નવા દર્શક માટે ગરબો પણ બદલાયો. આજના ફિલ્મી ગરબામાં કેમેરા વધુ ગતિશીલ છે. કોરિયોગ્રાફી વધુ ચોક્કસ છે. કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઇન ફિલ્મના બજેટ અને સ્ટારડમ પ્રમાણે તૈયાર થાય છે. લાઇટિંગ, સેટ, ડ્રોન શોટ્સ અને એડિટિંગ તેને ભવ્ય બનાવે છે. એક સમયનો ‘ચોકનો ગરબો’ હવે ક્યારેક મોટા ફિલ્મી સેટ પર જોવા મળે છે....

પરંપરાનો અરીસો બનેલો આ તહેવાર આજે ગ્લેમર, કોરિયોગ્રાફી અને માર્કેટિંગનો એક હિસ્સો બની ગયો છે ગુજરાતી ફિલ્મ અને ગરબા વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર એક ગીત કે એક ડાન્સ સિક્વન્સ પૂરતો નથી. દાયકાઓથી ગરબો પડદા પર ‘ગુજરાતીપણું’ ઓળખાવવાનું સૌથી સરળ અને અસરકારક પ્રતીક રહ્યો છે. પરંતુ સમયની સાથે ફિલ્મો બદલાઈ, દર્શકો બદલાયા અને ગરબો પણ બદલાયો. એક જમાનામાં જે ગરબો માટીની સુગંધ, ગામડાની સામૂહિકતા અને પરંપરાનો અરીસો હતો, તે આજે ગ્લેમર, કોરિયોગ્રાફી, ફેશન અને માર્કેટિંગનો પણ ભાગ બની ગયો છે. તો પછી પ્રશ્ન એ છે કે ગુજરાતી સિનેમામાં નવરાત્રી અને ગરબો કેટલો જૂનો છે અને તેના રૂપમાં કેટલું પરિવર્તન આવ્યું છે? ગુજરાતી સિનેમાની શરૂઆત 1932માં આવેલી ‘નરસિંહ મહેતા’ થી થઈ. શરૂઆતના દાયકાઓમાં ગુજરાતી ફિલ્મો માટે પૌરાણિક કથાઓ, સંતોના જીવન, લોકકથાઓ, ધાર્મિક પ્રસંગો અને ગ્રામ્ય જીવન મહત્વના વિષયો હતા. એટલે સ્વાભાવિક રીતે જ ગુજરાતની લોકસંસ્કૃતિ ફિલ્મોના પડદા પર આવતી ગઈ. તે સમયના સિનેમામાં ‘ગુજરાતી’ દેખાવા માટે અલગથી કોઈ વ્યાખ્યા આપવાની જરૂર નહોતી. વસ્ત્રો, ભાષા, લોકગીતો, મેળા, તહેવારો અને સામૂહિક જીવન પોતે જ એ ઓળખ ઊભી કરતા હતા....