Dhollywood Talkies

ગુજરાતી સિનેમાનો સુવર્ણ ઈતિહાસ ફરી જીવંત થશે ઢોલીવૂડના ઈતિહાસમાં કેટલીક ફિલ્મો એવી છે, જે માત્ર મનોરંજન પૂરતી સીમિત રહેતી નથી, પરંતુ દર્શકોના હૃદયમાં કાયમી સ્થાન મેળવી ચૂકી છે. આવી જ એક યાદગાર ફિલ્મ એટલે 'મેરુ માલણ'. વર્ષ 1985માં રજૂ થયેલી આ ગુજરાતી ફિલ્મે પોતાના અભિનય, સંગીત અને લોકપ્રિય ગીતોના કારણે ગુજરાતી દર્શકોમાં વિશેષ સ્થાન મેળવ્યું હતું. લગભગ ચાર દાયકા બાદ આ ફિલ્મ ફરી સિનેમાઘરોમાં રજૂ થવા જઈ રહી છે, જે જૂની પેઢી માટે યાદો તાજી કરવાનો અને નવી પેઢી માટે ગુજરાતી સિનેમાના એક સુંદર અધ્યાયને માણવાનો અવસર છે. 'મેરુ માલણ'નું નિર્માણ અને દિગ્દર્શન મેહુલ કુમારે કર્યું હતું. ફિલ્મમાં ગુજરાતી સિનેમાના લોકપ્રિય અભિનેતા નરેશ કનોડિયા અને અભિનેત્રી સ્નેહલતાની મુખ્ય જોડી જોવા મળી હતી. નરેશ કનોડિયાએ મેરુ અને સ્નેહલતાએ માલણની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ઉપરાંત ફિરોઝ ઇરાની, રમેશ મહેતા, પદ્મારાણી સહિતના કલાકારોએ પણ ફિલ્મમાં અભિનય કર્યો હતો. ખાસ વાત એ છે કે નરેશ કનોડિયાના પુત્ર હિતુ કનોડિયાએ પણ આ ફિલ્મમાં બાળ કલાકાર તરીકે ભૂમિકા ભજવી હતી. ફિલ્મની લોકપ્રિયતામાં તેના સંગીતનો મોટો ફાળો રહ્યો હતો...

આ ફિલ્મના હિન્દી કરતાં ગુજરાતી વર્જનના ગીત-સંગીતનો જાદુ આજે પણ કાયમ છે. 1932 માં ગુજરાતી ફિલ્મો બનવાની શરૂ થઈ હતી અને જે પહેલી ગુજરાતી ફિલ્મ બનીને લોકો સામે રજૂ થઈ એ હતી ‘નરસિંહ મહેતા’. જોકે આ ફિલ્મ પછી ગુજરાતી ફિલ્મો કાચબાગતિએ બની રહી હતી. ‘નરસિંહ મહેતા’ ઉપરાંત 1932 માં અન્ય એક-બે ફિલ્મ રિલીઝ થાય છે અને 1933 માં એકપણ ગુજરાતી ફિલ્મ રિલીઝ નથી થતી. 1934 અને 1935 માં એક-એક ફિલ્મ રિલીઝ થાય છે અને છેક ચાર વર્ષે 1936 માં ચાર ગુજરાતી ફિલ્મો રિલીઝ થાય છે. આ ચાર ફિલ્મોમાંની પહેલી ફિલ્મ એટલે ‘સ્નેહલતા’ જેનુ હિન્દી શીર્ષક હતું ‘ભારત કી બેટી’. પ્રકાશ પિક્ચર્સના બેનર હેઠળ બનેલી ગુજરાતી ફિલ્મ ‘સ્નેહલતા’ ની વાત કરીએ તો આ ફિલ્મ હિન્દી અને ગુજરાતી એમ બે ભાષામાં અલગ અલગ નામે રિલીઝ થઈ હતી, જેના પ્રોડ્યુસર હતા વિજયશંકર ભટ્ટ અને ડિરેક્શન કર્યું હતું બળવંત ભટ્ટે. ઉલ્લેખનીય છે કે ભટ્ટ બ્રધર્સ દ્વારા 1934 માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ ‘સંસાર લીલા’ ની સફળતા બાદ તેમણે એ જ ફિલ્મના મુખ્ય કલાકારોને લઈને ‘સ્નેહલતા’ નામની ફિલ્મ બનાવવાનું નક્કી કર્યું હતું. વળી એ સમયે બોલતી ફિલ્મોનો જમાનો શરૂ થયો હોવાને લીધે ફિલ્મ નિર્માતા હ...

જૂનાગઢથી વિસાવદર જતા બીલખા ગામે આજે પણ ચેલૈયાનો ખાંડણીયો જોવા લોકો આવી પહોંચે છે ગુજરાતી સિને જગત માટે 1960થી 1980 નો ગાળો ગોલ્ડન પિરીયડ હતો. આ સમયમાં અનેક સુપરહિટ ફિલ્મો આવી જેમાંની એક 1975 ના ઓક્ટોબર મહિનામાં રિલીઝ થઈ અને વિવાદોમાં સપડાઈ પણ. આ ફિલ્મ એટલે ‘શેઠ સગાળશા’. ગુજરાતી ફિલ્મોમાં શ્રીકૃષ્ણનો રોલ કરવા માટે અતિફેમસ એવા શ્રીકાંત સોની શેઠ સગાળશાના રોલમાં અને તેમની ધર્મપત્ની ચંગાવતીના પાત્રમાં આપણને સ્નેહલતા જોવા મળે છે. આ બંને દિગ્ગજ કલાકારો ઉપરાંત ફિલ્મમાં નારણ રાજગોર, અભય શાહ, લીલાબેન શાહ, પી. ખસરાણી, રમેશ મહેતા, મંજરી દેસાઈ અને ચેલૈયાના રોલમાં બાળ કલાકાર સમીર યાજ્ઞિક અભિનય કરતાં જોવા મળે છે.  કર્ણના અવતારસમાં શેઠ સગાળશાની લોકવાર્તા આમ તો જગજાહેર છે જે પૃથ્વીલોક પર આવી અન્નદાનની નેમ સ્વીકારે છે. બીલખાને પોતાની કર્મભૂમિ બનાવનારા આ શેઠ-શેઠાણી અન્નદાન કરી લોકચાહના તો મેળવે છે પણ નિઃસંતાન હોવાને લીધે તેમની દુનિયા ઉજ્જળ વિરાન છે. સંતાનની પ્રાપ્તિ માટે શેઠ-શેઠાણી સદાવ્રતનું આચરણ કરે છે. સમય જતા તેમના ઘેર દીકરો અવતરે છે, નામ રખાય છે ચેલૈયો. દીકરો પણ મા-બાપ જેવો જ ગુણી અને જ્ઞાની....

સંત બનેલા રાજવી પર 1922-1973 સુધીમાં છ થી પણ વધારે ફિલ્મો બની છે જેનો અણસાર પણ આજની પેઢીને નહીં હોય ફિલ્મજગતમાં જ્યારે કોઈ લોકવાર્તા પરથી ફિલ્મ બનાવવામાં આવતી હોય છે ત્યારે એક ફિલ્મમેકર એને પોતાના અલગ દ્રષ્ટિકોણથી બનાવવાનો પ્રયાસ કરતો હોય છે. અલગ અલગ ફિલ્મમેકરો દ્વારા કરાતા આ પ્રયાસને લીધે આપણને એકને એક વાર્તા અલગ અલગ અભિનેતાઓ દ્વારા વિવિધરૂપે જોવા મળે છે. ‘રાજા ભરથરી’ પણ એવી જ એક કથા છે જેના પરથી અનેક વાર અનેક ભાષામાં ફિલ્મો બનાવવામાં આવી.  મહાત્મા ગાંધી હોય, નરસિંહ મહેતા હોય, કે પછી કોઈ રાજા-મહારાજા હોય કે પછી ઈતિહાસની કોઈ ઘટના કે પ્રસંગ હોય ફિલ્મમેકર્સ સત્ય ઘટનાઓ પર આધારિત ફિલ્મો બનાવવામાં વધારે રસ દાખવતા હોય છે. રાજા ભરથરીની લોકકથા ન માત્ર રાજસ્થાન કે ગુજરાત પણ પશ્ચિમ બંગાળથી લઈને હરિયાણા અને ઉત્તર ભારત તથા દક્ષિણ ભારતમાં પણ ફેલાયેલી છે.  ગુજરાતી ભાષામાં 1973 માં ‘રાજા ભરથરી’ ફિલ્મ બની એ પહેલા અંદાજે છ વાર આ જ વિષય પર ફિલ્મ બની ચૂકી હતી. શરૂઆતથી શરૂ કરીયે તો સૌથી પહેલો પ્રયાસ મૂક ફિલ્મોના સમયે જ કરી લેવામાં આવ્યો હતો. પ્રાપ્ત માહિતી મુજબ 1922 માં શ્રીનાથ પાટણકર નામના ડિરેક...

1973 ની આ ફિલ્મ દમદાર ગીત-સંગીત અને ધારદાર સંવાદોથી ભરેલી હતી 1970-75 ના સમયમાં અનેક એવી ગુજરાતી ફિલ્મો બની જે લોકકથા પર આધારિત હતી. ‘જેસલ તોરલ’ (1971), ‘ગુણસુંદરીનો ઘરસંસાર’ (1972), ‘હોથલ પદમણી’ (1974), ‘તાના રીરી’ (1975) જેવી અનેક ફિલ્મો આ ગાળામાં રિલીઝ થઈ. આ જ સમયમાં 1973માં ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી, અરવિંદ ત્રિવેદી, સ્નેહલતા, રમેશ મહેતા, જય શ્રી ટી જેવા કલાકારોને ચમકાવતી ફિલ્મ ‘રાજા ભરથરી’ પણ રિલીઝ થઈ હતી.  ડિરેક્ટર રવિન્દ્ર દવે દ્વારા બનવવામાં આવેલી આ ફિલ્મ ‘રાજા ભરથરી’ માં અવિનાશ વ્યાસનું સંગીત હતું. ગાયક કલાકારોમાં સુમન કલ્યાણપૂર, આશા ભોસલે, ઉષા મંગેશકર, સુલોચના વ્યાસ અને મહેન્દ્ર કપૂરે સ્વર આપ્યો હતો. ફિલ્મની કથા અને સંવાદ રમેશ મહેતાએ લખ્યા હતા. ધારદાર સંવાદ અને સંગીતને લીધે ફિલ્મની સફળતા સોળે કળાએ ખીલી હતી. વળી સ્ટારકાસ્ટમાં એ સમયની સૌથી લોકપ્રિય ગણાતી ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી અને સ્નેહલતાની જોડી આકર્ષણનું કેન્દ્ર હતી. ત્રિવેદી બંધુઓએ પણ ‘જેસલ તોરલ’ (1971) ની જેમ ફરી એકવાર એકસાથે મોટા પડદે જોવા મળ્યા હતા.  ઉજ્જૈનના રાજા ગંધર્વસેનાના મોટા પુત્ર, રાજા વિક્રમાદિત્યના મોટા ભાઈ અને રૂપન...

ગુજરાતી દર્શકોને હવે શક્તિમાન ફેમ મુકેશ ખન્ના અને દિપક તિજોરી પણ ગુજરાતી પડદે જોવા મળશે ફિલ્મ જગતનો એ ઇતિહાસ રહ્યો છે કે કોઈપણ કલાકાર માત્ર પોતાની જ ભાષામાં કામ કરીને બંધાયેલો નથી રહ્યો. દરેક કલાકાર, સંગીતકાર, નિર્દેશક, અલગ અલગ ભાષાની ફિલ્મોમાં કામ કરતા જ હોય છે અને એવામાં ખાસ કરીને કેટલાક કલાકારો તો એવા હોય છે જે પોતાની માતૃભાષા કરતા, અન્ય ભાષાની ફિલ્મોમાં એવા પ્રસિદ્ધ થયા હોય છે કે આપણે ખરેખર એ વ્યક્તિ એ જ ભાષાની, વ્યક્તિ હશે એવું ધારી બેસતા હોઈએ છીએ. વર્ષો પહેલા ગુજરાતી સિનેજગતની વાત થતી હોય અને અભિનેત્રીનો ઉલ્લેખ આવે તો સ્નેહલતાનું નામ અચૂક યાદ આવે. ગુજરાતી ફિલ્મોમાં પોતાના અભિનયથી પોતાની એક અમીટ છાપ છોડનારી સ્નેહલતા ખરેખર તો મરાઠીભાષી છે, એ વાત આજની પેઢી ભાગ્યેજ જાણે છે. ‘અખંડ સૌભગ્યવતી’ (1963), ‘રમત રમાડે રામ’ (1964), ‘કલાપી’ (1966) થી માંડી આંધળી માનો કાગળ જેવા લોકપ્રિય ગીતોને પોતાના અભિનયથી એક નવી ઓળખ આપનાર પદ્મારાણી અને તેમની બહેન સરિતા જોશી પણ મૂળ મરાઠીભાષી જ છે... અપિતુ તેઓએ મરાઠી કરતા ગુજરાતી ભાષાની ફિલ્મો અને રંગમંચ પર પોતાના જીવવાનો મોટો અને મહત્ત્વનો હિસ્સો આપ્યો છે....