અનેક ફિલ્મોનો સંગમ એટલે 'મારા દેશની ધરતી'

દેશભક્તિ સાથે પારિવારિક મૂલ્યોને દર્શાવે છે આ ફિલ્મ

બોલિવૂડમાં દેશ ભક્તિને વર્ણવતી અનેક ફિલ્મો છે પણ ઢોલીવૂડમાં ભાગ્યે જ આ વિષય પર ફિલ્મો બની છે. ગુજરાતની ગ્રામ્ય પ્રજાને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીક ફિલ્મો બની હતી પણ એ દેશભક્તિથી શરૂ થઈને પારિવારિક મૂલ્યો અને પ્રેમ સંબંધ પર વળી જતી હતી. સલિલ ઘોષ દ્વારા નિર્દેશિત અને ૧૯૭૦માં રજૂ થયેલી ગુજરાતી ફિલ્મ 'મારા દેશની ધરતી' એવી જ એક ફિલ્મ છે. આ ફિલ્મ માત્ર મનોરંજન પૂરતી મર્યાદિત નથી, પણ ભારતીય સંસ્કૃતિ, ગ્રામ્ય જીવન અને માતૃભૂમિ પ્રત્યેના અખંડ પ્રેમને ખૂબ જ સુંદર રીતે વાચા આપે છે.

વાસ્તવમાં ૬૦ના દાયકામાં જ્યારે શહેરીકરણ અને પાશ્ચિમી સંસ્કૃતિનો પ્રભાવ વધી રહ્યો હતો, ત્યારે આ ફિલ્મે લોકોને પોતાની માટી અને સંસ્કારો તરફ પાછા વળવાનો એક સશક્ત સંદેશ આપ્યો હતો. ગ્રામ્ય જીવન અને સામાજિક તાણાવાણા ધરાવતી આ ફિલ્મ ગુજરાતના એક આદર્શ અને પરંપરાગત ગામડાની પૃષ્ઠભૂમિ પર આધારિત છે. વાર્તાના કેન્દ્રમાં કૌટુંબિક સંબંધો, સંયુક્ત પરિવારની ભાવના અને ધરતી પુત્રો એટલે કે ખેડૂતોનો સંઘર્ષ વણાયેલો છે.

નવોદિત સંગીતા જોશી અને લલિતેશ સાથે આ ફિલ્મમાં કલ્પના દિવાન, શ્રીકાંત સોની, રજની બાળા, મહેશ ભટ્ટ, દેવિયાની ઠાકર, હિના પટેલ, ભારતી પટેલ, મોહન શર્મા, બિરેન્દ્ર ઠાકર, મનસ્વી દીક્ષિત અને સાગર રાજ સહિત અનેક કલાકારો અભિનય કરતા જોવા મળ્યા હતા. ફિલ્મના ગીતો, પટકથા અને સંવાદો કેશવ રાઠોડે લખ્યા હતા જેમાં ગૌરાંગ વ્યાસનું સંગીત હતું. મહેન્દ્ર કપૂર, વિનોદ રાઠોડ, કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિ, શૈલેન્દ્ર ભારતી અને કરસન સગઠિયાએ ફિલ્મના ગીતોને સ્વર આપ્યો હતો.

આમ તો આ ફિલ્મમાં આપણને 'પૂર્વ ઔર પશ્ચિમ', 'ઉપકાર' જેવી અનેક બોલિવૂડ ફિલ્મોની છાપ જોવા મળે છે તેમ છતાં આ ફિલ્મમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે કેવી રીતે ગામડાના લોકો સુખ અને દુઃખના સમયમાં એકબીજાની પડખે ઊભા રહે છે. વિખરાતા જતા પરિવારો અને આજના યુવાનોમાં જોવા મળતી ભૌતિકવાદી વિચારસરણી સામે આ ફિલ્મ કૌટુંબિક એકતા અને ત્યાગનો મહિમા રજૂ કરે છે. વાર્તાનો મુખ્ય પ્રવાહ અને સંઘર્ષ 'મારા દેશની ધરતી' એ માત્ર ખેતી વિશેની ફિલ્મ નથી, પરંતુ તે માતૃભૂમિ સાથેના આધ્યાત્મિક જોડાણની વાત પણ કરે છે. વાર્તામાં એક એવો સમય આવે છે જ્યારે આધુનિકતા અને શહેરી ચમક-દમક ગામડાની શાંતિને ભંગ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. કેટલાક પાત્રો જમીન વેચીને શહેરમાં સ્થાયી થવાના સપના જુએ છે, જ્યારે મુખ્ય પાત્ર પોતાની જમીન અને માટીને જ પોતાની સાચી ઓળખ માને છે. આ આંતરિક અને બાહ્ય સંઘર્ષને દિગ્દર્શકે ખૂબ જ નાટકીય અને ભાવનાત્મક રીતે પડદા પર ઉતાર્યો છે.

આ ફિલ્મમાં પણ લોકજીવનની સુગંધ ધરાવતા ગીતો છે, જે વાર્તાની ગતિને આગળ વધારે છે. સલિલ ઘોષનું દિગ્દર્શન પ્રશંસનીય છે; તેમણે ક્યાંય પણ વાર્તાને નબળી પડવા દીધી નથી. ગામડાના વાતાવરણને જીવંત કરવા માટે જે પ્રકારના લોકેશન અને સંવાદોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, તે પ્રેક્ષકોને સીધા જ વાર્તા સાથે જોડી રાખે છે. આજની પેઢી માટે ફિલ્મનું મહત્વ જોતાં રિલીઝના ત્રણ દાયકા પછી પણ 'મારા દેશની ધરતી' પ્રાસંગિક લાગે છે. આજના ગ્લોબલાઇઝેશનના યુગમાં જ્યારે લોકો પોતાના મૂળિયાં ભૂલી રહ્યા છે, ત્યારે આ ફિલ્મ યાદ અપાવે છે કે સાચું સુખ અને શાંતિ આપણી સંસ્કૃતિ અને માતૃભૂમિની સેવામાં જ છે.

- આર.જે. સચીન વજાણી (નાચીઝ) / આર.જે. કાજોલ વજાણી

- dhollywoodtalkies@gmail.com